Klocki logo i inne tajemnice logopedii

Lustro, słomki, szlaczki na folii i klocki logo – to tylko niektóre „niezbędniki” w pracy logopedy. O tym, dlaczego i w jaki sposób ćwiczyć z Przedszkolakami niełatwą wymowę głosek języka ojczystego rozmawiamy z Joanną Brygier – Krupską, logopedą Akademii Uśmiechu.

AU - W jaki sposób rodzice mogą dowiedzieć się, że ich Dziecko potrzebuje pomocy logopedy?

JBK - Co roku we wrześniu odbywają się w przedszkolach Akademii Uśmiechu badania przesiewowe. Słucham wówczas, oglądam dzieci i wyłaniam te, które mają problemy z wymową. Sprawdzam rozumienie poleceń słownych, zdolność wypowiadania się, prawidłowość wymawiania dźwięków mowy i wyrazów, budowę i sprawność aparatu artykulacyjnego. Po wstępnym badaniu rozmawiam z Rodzicami. Proszę o zapisanie Dziecka na zajęcia, albo przygotowuję zestaw ćwiczeń (zabaw) do domu.

AU - Jakie wady wymowy występują najczęściej u Dzieci w wieku przedszkolnym?

JBK – U Przedszkolaków występują najczęściej niedojrzałe formy głosek, np. trzylatek może zastępować głoskę „r” głoską „l”, lub „j”. Nie wolno zatem mylić wad wymowy z jej niedojrzałymi, rozwojowymi formami. Natomiast jeśli Przedszkolak zastępuje głoski szeregu szumiącego „sz”, „ż”, „cz”, „dż” głoskami syczącymi „s”, „z”, „c”, „dz” to jest to wada wymowy. Inne, częściej spotykane nieprawidłowości w artykulacji to seplenienie (międzyzębowe, boczne), rotacyzm, czyli nieprawidłowe wypowiadanie głoski „r”, bezdźwięczność, nosowanie a także wadliwa wymowa głosek „k”, „g”.
Wiele dzieci ma problemy z pionizacją języka i prawidłowym typem połykania. Między trzecim z czwartym rokiem życia Dziecka kończy się okres połykania niemowlęcego a rozpoczyna system połykania dorosłego, z czubkiem języka skierowanym do przedniej części podniebienia. Stwarza to równocześnie warunki do poprawnej artykulacji głosek przedniojęzykowych. Korekcyjne ćwiczenia połykania a także terapia oddychania, której zadaniem jest wytworzenie nawyku oddychania przez nos, są niezwykle ważne.

AU – Czy ćwiczenia z logopedą to tylko praca indywidualna?

JBK - Elementy ćwiczeń logopedycznych, czyli tzw. gimnastyka narządów artykulacyjnych, wykonywane są w czasie zajęć dydaktycznych. Najbardziej efektywne są jednak zajęcia indywidualne. Logopeda poświęca wtedy czas konkretnemu Dziecku. Zaplanowana terapia dostosowana jest do możliwości i potrzeb Przedszkolaka. Oczywiście konieczna jest też współpraca Rodziców. Część ćwiczeń musi być powtórzona w domu.

AU - Jak wyglądają zajęcia logopedyczne?

JBK – Dzieci, które uczestniczą w zajęciach muszą się dobrze bawić. Rozpoczynamy od „gimnastyki” języka, warg, podniebienia, żuchwy przed lustrem. Później są różne warianty ćwiczeń oddechowych, np. dmuchnie baniek mydlanych, zabawy z zabawy z rurką, piórkami, listkami. Następnie ćwiczymy wymowę głoski, z którą dziecko ma problem. Wywołujemy ją bądź utrwalamy w sylabie, wyrazie, zdaniu, historyjce obrazkowej, opowiadaniu. Wiele czasu poświęcamy na trening słuchu. Dla rozwoju percepcji słuchowej ważny jest słuch fonemowy.

AU – Cóż to za specyficzny rodzaj słuchu?

JBK - Słuch fonemowy jako podstawowy element rozwoju percepcji mowy gwarantuje w znacznym stopniu osiągnięcie prawidłowego rozwoju mowy oraz umiejętności czytanie i pisania. Zaburzenia tego słuchu, w zależności od stopnia nasilenia, mogą utrudniać lub uniemożliwiać odbiór mowy, zaburzać prawidłowy rozwój mowy. Mogą też komplikować nabywanie umiejętności pisania i czytania. Najkrócej mówiąc, sprawny słuch fonemowy umożliwia rozróżnianie głosek danego języka.

AU -  Jaka jest rola Rodziców w pokonywaniu przez dziecko trudności z wymową?

JBK – Rodzice powinni przede wszystkim wspierać rozwój mowy dziecka. Pierwszym ważnym ćwiczeniem, które w naturalny sposób usprawnia język, wargi, podniebienie, żuchwę jest karmienie piersią. Następnie picie z kubka, jedzenie łyżeczką, samodzielne żucie i gryzienie pokarmów. Ważne jest zatem wczesne zrezygnowanie z butelek i smoczków. Częste oczyszczanie nosa z wydzieliny ułatwi dziecku, tak ważne przy mówieniu oddychanie przez nos a nie przez usta. Wrażliwość słuchową można rozwijać poprzez śpiewanie piosenek czy zabawy z dźwiękiem, wzbogacanie słownictwa oraz doskonalenie umiejętności budowania zdań. Dziecko uczy się podczas rozmowy, słuchania bajek, wierszyków, wyliczanek. Rozmowa jest ważna gdyż buduje więź emocjonalna między Rodzicem a Dzieckiem. Jeśli przedszkolak ma wadę wymowy i chodzi na zajęcia logopedyczne Rodzice powinni część ćwiczeń powtarzać w domu. Ważna jest zasada systematyczności w pracy z Dzieckiem.

AU – Czy Dzieci chętnie ćwiczą podczas zajęć?

JBK - Staram się, aby zajęcia logopedyczne były ciekawe i atrakcyjne dla Dzieci. Stąd na moim stoliku, oprócz lustra, znajdują się pomoce przygotowana własnoręcznie, a także gry, karty, suwaki logopedyczne, układanki. Dzieci bardzo lubią ćwiczenia na komputerze, wykorzystuję różne programy logopedyczne, np. „Igraszki smoka Szczepana”.

AU – Na Pani stoliku leżą klocki z literkami...

JBK - Są to specjalne klocki, wymyślone przez prof. Rocławskiego, twórcę glottodydaktyki. Wykorzystuję ja na zajęciach, aby uzmysłowić Dziecku obraz głoski, czyli literę. Klocki „logo” pomagają nam w nauce czytania i pisania.

AU – Bardzo wiele osób ma dzisiaj problem z dysleksją. Czy jest jakiś związek pomiędzy  trudnościami z wymową w wieku przedszkolnym a dysleksją?

JBK – Wczesne symptomy ryzyka dysleksji  w zakresie rozwoju mowy można zauważyć już w przedszkolu. Są to trudności z rozróżnianiem głosek podobnych i ich systematyzowaniem (dokonywaniem analizy i syntezy sylabowej, głoskowej). Dzieci ryzyka dysleksji przez długi czas nie wymawiają niektórych głosek, bądź zniekształcają je. Źle budują zdania, mają trudności w wysławianiu się. W ich mowie długo utrzymują się tzw. neologizmy dziecięce i agramatyzmy. Sześcio, siedmioletnie Dzieci ryzyka dysleksji mają problem z uczniem się wierszyków, piosenek, dni tygodnia, miesięcy. Opuszczają i nie wybrzmiewają niektórych głosek w czytanych słowach, zmieniają ich kolejność, są mało spostrzegawcze. Mają trudności z wyodrębnianiem nie tyle podobieństw, ale nawet różnic. W pierwszych próbach pisma niektóre litery i cyfry piszą w sposób zwierciadlany. Mają problem z odwzorowaniem prostych figur geometrycznych i szlaczków. Ważne jest, aby wcześnie zauważyć symptomy dysleksji i nad nimi pracować. Konieczna jest współpraca z Rodzicami i innymi specjalistami, którzy będą stymulować także właściwy rozwój ruchowy Dziecka.

AU – Dziękuję za rozmowę